Midden in het dorp van Sint-Margriete staat het voormalige gemeentehuis, een gebouw dat al meer dan anderhalve eeuw het dorpsbeeld bepaalt.
Het verhaal begint in 1868. In dat jaar kreeg de gemeente van hogerhand de opdracht om een lagere school met onderwijzerswoning op te richten. Onderwijs werd in die tijd steeds belangrijker en overal in het land moesten gemeenten zorgen voor degelijke schoolgebouwen.
In Sint-Margriete dacht men: als we dan toch moeten bouwen, laten we het meteen goed doen. Op 17 juli 1868 kreeg de gemeente de machtiging om een terrein van ongeveer 1600 m² aan te kopen voor een schoollokaal, een onderwijzerswoning, een gemeentearchief en een raadzaal. Het schoolgebouw kwam op dezelfde site als het gemeentehuis te staan, maar vormde een afzonderlijk gebouw. Aan één zijde waren beide verbonden door een remise.
De plannen werden getekend door architect Edmond de Perre-Montigny uit Gent, die tien jaar later ook de nieuwe kerk zou ontwerpen. Op 15 mei 1872 werden ze door de gemeenteraad goedgekeurd. De werken werden uitgevoerd door aannemer Willems uit Maldegem en in 1875 werd het gebouw in gebruik genomen.
Het gemeentehuis kreeg een opvallende plaats in het dorp, recht tegenover de dorpsstraat, met een monumentale trap die naar de voordeur leidt. Daardoor oogt het vandaag nog altijd een beetje statig.
Maar het had ook een minder plechtige kant.
Onder de trap zat namelijk een klein celletje dat in het dorp bekendstond als “den bak”. Daar konden mensen tijdelijk opgesloten worden. Geen zware misdadigers, maar meestal dorpsfiguren die wat te diep in het glas hadden gekeken of voor een kleine overtreding waren opgepakt.
Zo’n nachtje in den bak moet hier meer dan eens voorgekomen zijn. In een klein dorp kende iedereen elkaar, en wie ’s morgens weer vrijgelaten werd, wist dat half Sint-Margriete tegen de middag al op de hoogte zou zijn van zijn misstap.
Achter het gemeentehuis stond de gemeentelijke jongensschool. De meisjes kregen elders in het dorp onderdak. Later, toen de jongens- en meisjesschool werden samengevoegd, werd het voormalige schoolgebouw afgebroken.
Het hoofdgebouw bleef echter bestaan en vormde tot aan de fusie met Sint-Laureins het bestuurlijke hart van het dorp. Daarna deed het nog jarenlang dienst als clubhuis van de KLJ en bood het ook onderdak aan het secretariaat van de Generale Vrije Polder.
Uiteindelijk werd het verbouwd tot vakantiewoning “Tussen Kreek en Polder”. Zo blijft een van de meest herkenbare gebouwen van Sint-Margriete ook in de toekomst een plaats waar mensen samenkomen. Al zal het nu eerder zijn om er te logeren dan om een nachtje in den bak door te brengen.
